Schrijftip: Over –d’s, -t’s en –dt’s

Deel op Facebook
Deel op Twitter
Deel op LinkedIn
Deel op Pinterest

schrijflettersHoeveel ervaring we ook hebben met schrijven, om de een of andere reden blijft dit vaak een puntje waar iedereen moeite mee heeft. Ik moet eerlijk bekennen dat ik zelf ook veel fouten heb gemaakt met –d’s en –t’s. Grappig genoeg was het mijn docente Frans die me de ogen heeft geopend. Ik heb namelijk altijd geleerd dat –dt ook een uitgang was, maar volgens haar moest ik dat meteen vergeten. –dt is helemaal geen uitgang. En als we die waarheid aanvaarden, hebben we al een eerste stap gezet in het juist vervoegen van werkwoorden. Waarom –dt geen uitgang is, zal ik hieronder laten zien. Een andere veelvoorkomende fout is een –d op het einde van een vervoeging in de tegenwoordige tijd, terwijl dit een –t moet zijn. Hieronder leg ik stap voor stap de belangrijkste regels uit omtrent het vervoegen van werkwoorden in de tegenwoordige en de verleden tijd. Dat kan altijd handig van pas komen als je bijvoorbeeld meedoet aan een schrijfwedstrijd.

Begrippenlijst
Voor ik begin met de uitleg, hieronder eerst even een begrippenlijstje om je geheugen op te frissen: Infinitief: het hele werkwoord (bijvoorbeeld leggen)
Stam: infinitief minus –en (bijvoorbeeld legg)
Uitgang: een element dat we toevoegen aan een woord dat we verbuigen of vervoegen (bijvoorbeeld +t)
Vervoegen: het verbuigen van een werkwoord zodat het bij het juiste persoonlijk voornaamwoord past (bijvoorbeeld: infinitief = leggen, minus –en is de stam legg, +t voor de hij-vorm: hij legt)
Persoonlijk voornaamwoord: ik, jij, hij/zij (ev), wij, jullie, zij (mv).
Persoonsvorm: het werkwoord in een zin dat aangeeft in welke tijdsvorm de zin staat en of het onderwerp enkelvoud of meervoud is.

Uitgangen tegenwoordige tijd
Om een werkwoord te vervoegen, gebruiken we de stam: dat is de infinitief minus –en. Ieder persoonlijk voornaamwoord heeft zijn eigen uitgang, die achter de stam geplaatst wordt. Voor de tegenwoordige tijd ziet dat er zo uit:

Ik [stam]
Jij [stam]+t / [stam] jij
Hij/zij (ev) [stam]+t
Wij [stam]+en
Jullie [stam]+en
Zij (mv) [stam]+en  

We gebruiken als voorbeeld het werkwoord “leggen”. De stam is hier dus legg. Op het eind van Nederlandse bwoorden staat eigenlijk nooit een dubbele medeklinker (in ieder geval niet dezelfde). Voor de stam maakt dat niet uit, maar als we gaan vervoegen met de stam, vervorm je de stam mee. Dat ziet er als volgt uit:  

Ik leg
Jij legt / leg jij
Hij/zij (ev) legt
Wij leggen
Jullie leggen
Zij (mv) leggen  

Dat meevormen geldt ook de andere kant op, zoals bij het werkwoord “beloven”. De stam is “belov”. Echter kunnen we de stam zo niet letterlijk gebruiken in de vervoeging; dat zou ten koste gaan van de klank van het woord. Daarom ziet de vervoeging er als volgt uit:

Ik beloof
Jij belooft / beloof jij
Hij/zij (ev) belooft
Wij beloven
Jullie beloven
Zij (mv) beloven  

Ik denk dat het bovenstaande stukje niet echt problemen oplevert voor de meeste mensen. En zoals je ziet, zit er in de tegenwoordige tijd helemaal geen –d in de vervoegingen. Nu gaan we eens kijken naar een woord waarvan de stam eindigt op een –d, zoals bij “worden” het geval is. De stam van “worden” is “word”. Hoewel het woord eindigt op een –d, wil dat niet zeggen dat de uitgang een –d is. Het is simpelweg de laatste letter van de stam. De uitgangen zijn nog steeds hetzelfde. Dat levert de volgende vervoeging op:

Ik word
Jij wordt / word jij
Hij/zij (ev) wordt
Wij worden
Jullie worden
Zij (mv) worden  

Kortom: als er in het hele werkwoord geen –d voorkomt, staat er in de vervoeging van het werkwoord in de tegenwoordige tijd NOOIT een –d achteraan!  

Uitgangen verleden tijd
Voor de verleden tijd is dat een ander verhaal. De verleden tijd kan op twee manieren vervoegd worden:  

Ik [stam]+de of [stam]+te
Jij [stam]+de of [stam]+te / [stam]+de of [stam]+te jij
Hij/zij (ev) [stam]+de of [stam]+te
Wij [stam]+den of [stam]+ten
Jullie [stam] +den of [stam]+ten
Zij (mv) [stam] +den of [stam]+ten  

Dat ziet er behoorlijk wazig uit. In het kort komt het op het volgende neer: alle enkelvoudsvormen krijgen –de of –te erachter en alle meervoudsvormen –den of –ten. Welke van de twee je moet gebruiken, kun je met een eenvoudig trucje achterhalen: komt de laatste letter van de stam voor in “’t Kofschip” (of “’t Fokschaap”)? Dan vervoeg je met –te of –ten. Komt de laatste letter NIET voor in “’t Kofschip” (of “’t Fokschaap”)? Dan vervoeg je met –de of –den. 

Om even bij hetzelfde voorbeeld te blijven: de laatste letter van de stam van “leggen” is de letter –g. Deze komt niet voor in “’t Kofschip”. De vervoeging ziet er dus als volgt uit:  

Ik legde
Jij legde / legde jij
Hij/zij (ev) legde
Wij legden
Jullie legden
Zij (mv) legden  

Grappig is dat bij een regelmatig werkwoord in de verleden tijd nooit geëindigd wordt met een –d. Waarom zijn we dan zo geneigd om die er toch achter te plakken in de tegenwoordige tijd? Snel afleren dus.  

Kort samengevat: een persoonsvorm eindigt alleen op een –d als de stam eindigt op een –d en je de ik-vorm gebruikt. Je gebruikt gewoon overal de uitgang die hoort bij het juiste persoonlijk voornaamwoord. Mits het een onregelmatig werkwoord betreft. In dat geval zul je op moeten zoeken hoe je dit werkwoord juist vervoegt.

Deel op Facebook
Deel op Twitter
Deel op LinkedIn
Deel op Pinterest
Marijke F. Jansen

Marijke F. Jansen

Marijke F. Jansen wist op jonge leeftijd al dat ze later schrijfster wilde worden. Ze is dol op sprookjes en verhalen met happy endings. In 2012 werd ze tweede bij de schrijfwedstrijd van Young Adults en haar debuutverhaal Muze verscheen in de bundel Dark Romance - Verboden verlangen. Haar verhalen staan ook in de bundels Magisch, Wonderland, Brave New Love en in de pas verschenen sprookjesbundel Er was eens vind je haar hervertelling 'Bevroren'. In 2017 verscheen van haar hand het boek Kort en gelukkig, wederom een sprookjeshervertelling. Onder het pseudoniem Lily Frank schrijft Marijke Feel Good.

Gerelateerde artikelen

Meld je aan voor onze nieuwsbrief

Ontvang maandelijks de leukste winacties, nieuwtjes en recensies.

Geef een reactie

Come On In

everything's where you left it.

Join us

Get your account today